Πώς σε κάθε ηλικία ενισχύουμε τις κοινωνικές δεξιότητες

Ήδη από την προεφηβεία ένα παιδί τυπικής ανάπτυξης θεωρείται ότι πρέπει να έχει κατακτήσει την πλειονότητα των κοινωνικών δεξιοτήτων.  Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορεί να λειτουργήσουν ανασταλτικά σε αυτό, από την αποστέρηση κοινωνικών ερεθισμάτων μέχρι την έμφυτη συστολή στην προσωπικότητα του παιδιού. Η ενίσχυση και – όπου είναι απαραίτητο – η διδασκαλία των κοινωνικών δεξιοτήτων είναι καίρια στοιχεία για την ομαλή ένταξη στην κοινωνία και τη διατήρηση ουσιωδών διαπροσωπικών σχέσεων με τους γύρω μας.  Όπως σε όλους τους τομείς ανάπτυξης ενός παιδιού, έτσι και στις ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων αναμένουμε να αναδυθούν διαφορετικά στοιχεία σε κάθε ηλικία. Ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο λοιπόν προσαρμόζουμε και τη διδασκαλία των κοινωνικών δεξιοτήτων επιλέγοντας τις κατάλληλες δραστηριότητες για κάθε ηλικιακή ομάδα.

Νήπια (2,5 – 3,5 ετών):

Μέσα από το παράλληλο παιχνίδι και τη μίμιση, τα παιδιά σταδιακά μεταβαίνουν σε πολύ απλό ομαδικό παιχνίδι. Ενθαρρύνεται η ανάπτυξη της ανεξαρτησίας, που ξεκινάει σε αυτή την ηλικία σε απλές πράξεις όπως π.χ. να ανοίξουν μόνα τους το περιτύλιγμα από το κολατσιό τους. Σε αυτή την ηλικία δεν υπάρχει αντίληψη του κινδύνου, επομένως πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην ασφάλειά τους.

Παιδιά προσχολικής ηλικίας (4 – 5 ετών):

Τα παιδιά πλέον μπορούν να παίξουν συνεργατικά και ανταγωνιστικά παιχνίδια, καθώς και απλά επιτραπέζια. Έτσι μαθαίνουν να τηρούν κανόνες και να περιμένουν τη σειρά τους. Ακόμη μαθαίνουν να μοιράζονται π.χ. τα παιχνίδια ή το κολατσιό τους. Χρησιμοποιούν την ομιλία για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους (αντί π.χ. για κλάματα όταν θυμώνουν) αλλά και για να πάρουν αυτό που θέλουν (δεν αρπάζουν  όπως πριν). Αρχίζουν να ενδιαφέρονται για τη σύναψη φιλικών σχέσεων και αναπτύσσεται το χιούμορ. Επίσης, καθώς αντιλαμβάνονται πλέον την έννοια της ατομικής ασφάλειας και της επικινδυνότητας, διδάσκονται το πώς να προφυλλάσονται.

Παιδιά σχολικής ηλικίας (6 – 11 ετών):

Τα παιδιά πλέον μαθαίνουν τους κανόνες ευγένειας (ευχαριστώ, παρακαλώ κ.α.), αρχίζουν να γίνονται πιο επιλεκτικά στις φιλικές σχέσεις και κάνουν προσπάθεια να τις διατηρήσουν. Ακόμη, μαθαίνουν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο π.χ. να διαχειρίζονται το θυμό και την αποτυχία τους (παιδιά που θέλουν πάντα να κερδίζουν), να αναγνωρίζουν λάθη και να ζητούν συγγνώμη (αντί να λένε ψέματα ή να ‘τα ρίχνουν’ στους άλλους), καθώς και τεχνικές για επίλυση συγκρούσεων/διαφωνιών. Πρέπει να είναι υπεύθυνα για τα πράγματά τους και αρχίζουν να διαχειρίζονται χρήματα. Επιπλέον, μαθαίνουν να τηρούν κανόνες φαγητού, προσωπικής υγιεινής και τακτοποίησης των πραγμάτων τους. Προσφέρουν και ζητούν βοήθεια, και αναλαμβάνουν να φροντίσουν τα μικρότερα παιδιά. Πολύ σημαντικό σε αυτό το στάδιο είναι να διδαχθούν τα παιδιά διεκδικητική συμπεριφορά, δηλαδή να λένε όχι χωρίς να προσβάλουν, να στηρίζουν μια επιλογή και απόφασή τους και κυρίως πώς να αντιδρούν όταν θέλουν ή δε θέλουν κάτι, χωρίς επιθετικότητα ή ενοχές.
Σε κάθε ένα απο τα στάδια που αναφέρθηκαν το παιδί έχει υποστήριξη από τους θεραπευτές και επιβράβευση για κάθε του προσπάθεια και ενίσχυση της πρωτοβουλίας, χτίζοντας έτσι σταδιακά την εμπιστοσύνη προς τον εαυτό του και κάνοντας τα πρώτα του βήματα προς την αυτονομία.

Άρθρο της συνεργάτιδος: Ιωάννα Μ.